Səmti Müəyyən Etmə İdman Federasiyasının rəsmi veb saytına xoş gəldiniz! Tel:(+99455) 665 75 20, E-mail: azeorienteering@mail.ru, Veb sayt: www.smef.az.
 
 
 

        Səmti  müəyyən etmə idman növünün tarixi

       Norveç səmti  müəyyən etmənin rəsmi vətəni sayılır, burada "Turnförninq” idman cəmiyyəti 1897-ci ildə ilk dəfə olaraq yarışmalar təşkil etmişdir. Digər ölkələrdə yarışmaları təşkil etmək uğursuzluqla başa çatmışdır. Norveçin özündə belə səmti müəyyən etmə qəbul olunmayıb və yeni idman növünün inkişafına olan təşəbbüsü finlyandiyalılar və isveçlilər öz əllərinə götürdülər. 

      1905-ci ildə Finlandiyada Səmti Müəyyən Etmə İdman birliyi təşkil olunmuşdur. İsveçdə ilk rəsmi yarışmalar 1901-ci ildə keçirilmişdir, 30-cu illərdə isə səmti  müəyyən etmə idman növü kimi əsl kütlə halını almışdır. Bu məqsədə çatmaq üçün öncəkilərdən fərqli olaraq daha qısa və asan məsafələrdə milli yarışmalar keçirilirdi. 

     1963-cü ildə İsveçdə idarə heyəti yaradılmışdır - Səmti  Müəyyən Etmə İdman birliyi. İsveçrədə, Danimarkada, Norveçdə səmti  müəyyən etmə əsasən 30-cu illərdə inkişaf etməyə başlayıb, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə bu ölkələrdə milli federasiyalar formalaşmağa başlayıb. Macarıstan, ADR, Çexoslavakiya, Bolqarıstan və Rumınya turistləri iştirakçılar üçün mütləq yüklü və topoqrafiya, yerşünaslıq və hərbi iş üzrə əlavə tapşırıqlı yarışmalara başladılar. Hər ölkədə yarışmaların qaydaları fərqli idi. Ümumi şərtlər 1958-ci ildə Budapeştdə formalaşdırılmışdır. Həmin ildə gələcəkdə ənənəvi hal alan (artıq yeni qaydalı) Balaton gölü kuboku üzrə yarışmalar keçirilmişdir.
 
       Beləliklə, dünyada idman səmti  müəyyən etməsini yaradan, hərəsi öz qaydaları ilə  daxili və xarici yarışmalar keçirən və bir-biriləri ilə çox zəif şəkildə bağlı olan 2 qruplaşma var idi. 1959-cu ildə İsveçdə səmti  müəyyən etmə üzrə beynəlxalq təşkilatların formalaşması və Avropa çempionatlarının keçirilməsi məsələsi müzakirə olunan konfrans baş vermişdir. İki ildən sonra Danimarkada təşkilatçılar yığıncağında Beynəlxalq Səmti Müəyyən Etmə Federasiyası (BSF) yaradılmışdır. Bu Federasiyaya Bolqarıstan, Macarıstan, ADR, Danimarka, Norveç, AFR, Finlandiya, Çexoslavakiya, İsveç və İsveçrə daxil olmuşdurlar. 

     1962-ci ildə Norveçdə Avropanın ilk birinciliyi həyata keçirilmişdir. Qitənin çempionları norveçli M.Listad və isveçli U.Lundkvist olmuşdurlar. Estafetdə isveç və finlandiyalılar qalib gəlmişdirlər. Norveç səfirliyi ADR komandasına giriş vizası verməkdən imtina etmişdir, bununla əlaqədar olaraq  II Konqres (1963, ADR) beynəlxalq tədbirləri yalnız Federasiyanın bütün üzvlərinin iştirak etməsini təmin edən ölkələrlə keçirilməsini bəyan etmişdir. II Konqresdə BSF-yə Avstriya da üzv olmuşdur. Avropanın ikinci birinciliyində (İsveçrə, 1964) özəl məqbul qalibiyyətə isveçrəli M.Tommen və finlandiyalı E.Koxvakk nail olmuşdurlar.

      Kişilər arası estafetdə finlandiyalı komanda qalib olmuşdur, qadınlar arası isə İsveçrə komandasından 40 dəqiqədən artıq  irəliləyən İsveç komandası qalib olmuşdur. Beynəlxalq Federasiyanın III Konqresi Bolqarıstanda 1965-ci ildə həyata keçirilmişdir. BSF-nin 2 üzv ölkəsindən savayı Polşa, Kanada, ABŞ və xizəkçilik idman növünün Beynəlxalq Federasiyasının izləyiciləri də konqresin işində iştirak etmişdirlər. 

      Konqress 1966-ci ildə Finlandiyada dünyanın ilk birinciliyini keçirməyə qərara almışdır. Amma yarışmanın iştirakçıları ancaq Avropa idmanının nümayandələrindən ibarət idi. Bu dəfə 3 qızıl medal əldə edən: kişi və qadın estafetlərində və qadınlar arası özəl məqbulda (U.Lundkvist) İsveç idmançıları uğurlu çıxış etmişdirlər. Kişilər arası yarışmada norveçli tələbə O.Xadler qalib olmuşdur. 
  
       Keçmiş Sovetlər Birliyində ilk dəfə olaraq səmti  müəyyən etmə üzrə yarışmalar Leninqradda 1939-cu ildə təşkil olunmuşdur. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra turist yarışmaları daha da məşhurlaşmağa başlayır, baxmayaraq ki, qaydalar, təqvimlər, idmançılar və hakim üçün maarif sistemi hələ formalaşmış deyildir. Hər bölgə və respublikada hər kəs yarışmaları bacardığı kimi təşkil edirdi. 50-ci illərin sonunda Pribaltika, Leninqrad və Moskva idmançılarının arasında səmti  müəyyən etmənin elementləri yayılmağa başlayır: özəl yarışmaların keçirilməsi ilkin yükündən imtina, xəritə və məsafəyə olan tələblərin yüksəldilməsi. 

       Latviya və Estoniyada Səmti  müəyyən etmənin Federasiyaları yaradılmışdır. 1961-ci ildə Tartuda yarışmaların qaydalarını müzakirə etmək üçün konfrans təşkil olunmuşdur. 

      1963-cü ildə ilk birliklər arası turist yarışmaları keçirilmişdir. Karpatlılar da nümayəndə ölkələrinin Moskva və Leninqradın 29 komandası ilə görüşmüşdülər. İki günlük tapşırıq komandalar arası hazırlığın fərqlənməsini aşkar etmişdir. Demək olar ki, bütün uduşları Pribaltikalı idmançılar əldə etmişdirlər. Lakin yarışmaların əsas mənası idmançılar üçün əla məktəb olması idi. Gələcək illərdə yarışmaların sayı artmışdır. 

      Ölkənin 8 və 15 şəhərlərinin, Sibir və Uzaq Şərqin, Mərkəzi Asiya və Kazaxıstanın, Ukrayna və Moldovanın komandalarının matç görüşmələri ənənəvi hal almışdı. O zamanda səmti  müəyyən etmə daha da böyük miqyaslar almağa başlayır, bu idman növünün həvəskarlarını cəlb edir və onun məşhurluğu ildən ilə artmaqdadır. 

 

SMEİF